Đặt vấn đề
Kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi căn bản cách con người tiếp cận, sản xuất và lan truyền thông tin. Chỉ với một thiết bị thông minh, mỗi cá nhân có thể đồng thời là người tiếp nhận, sáng tạo và phát tán nội dung trên không gian mạng. Điều này tạo ra nhiều cơ hội cho giáo dục, quản trị và phát triển kinh tế - xã hội, nhưng cũng đặt ra thách thức lớn đối với công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Các công nghệ tạo sinh, deepfake và thuật toán gợi ý nội dung cho phép thông tin sai lệch được tạo ra nhanh chóng, có hình thức chuyên nghiệp và khó nhận diện hơn trước.

Trong bối cảnh đó, nếu chỉ tập trung phát hiện và xử lý thông tin sai trái sau khi chúng xuất hiện thì khó theo kịp tốc độ lan truyền của môi trường số. Yêu cầu đặt ra là phải chuyển mạnh sang xây dựng năng lực tự bảo vệ từ mỗi cán bộ, đảng viên và người dân.

1. Không gian mạng – mặt trận trọng điểm của cuộc đấu tranh tư tưởng

Không gian mạng hiện nay không chỉ là môi trường giao tiếp mà đã trở thành mặt trận tư tưởng đặc biệt quan trọng. Các thế lực thù địch lợi dụng những vấn đề nhạy cảm về dân chủ, nhân quyền, dân tộc, tôn giáo và các vụ việc phức tạp trong đời sống xã hội để xuyên tạc đường lối của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước. Đáng chú ý, nhiều nội dung chống phá không còn mang tính cực đoan dễ nhận diện mà được trình bày dưới dạng bài phân tích, bình luận hoặc video có hình thức chuyên nghiệp, kết hợp giữa thông tin đúng và thông tin sai lệch nhằm tạo cảm giác khách quan.

Sự xuất hiện của AI tạo sinh làm cho phương thức chống phá trở nên tinh vi hơn. Hình ảnh, âm thanh và video giả mạo có thể được tạo ra với độ chân thực cao; các bài viết có thể mô phỏng phong cách của chuyên gia hoặc cơ quan có thẩm quyền. Khi kết hợp với thuật toán lan truyền của mạng xã hội, những nội dung này có thể tác động đến hàng triệu người trong thời gian rất ngắn, làm gia tăng nguy cơ hoài nghi, phân cực xã hội và suy giảm niềm tin chính trị.

2. Từ “miễn dịch thông tin” đến “sức đề kháng tư tưởng”

Khái niệm “miễn dịch thông tin” chủ yếu nhấn mạnh khả năng nhận diện và sàng lọc thông tin sai lệch. Tuy nhiên, trong kỷ nguyên AI, các hoạt động chống phá không chỉ nhằm phát tán tin giả mà còn hướng tới tác động vào nhận thức, giá trị và niềm tin của con người. Vì vậy, cần một cách tiếp cận toàn diện hơn – xây dựng “sức đề kháng tư tưởng”.

Sức đề kháng tư tưởng có thể hiểu là khả năng giữ vững lập trường chính trị, kiên định nền tảng tư tưởng của Đảng, đồng thời biết tiếp cận, phân tích, kiểm chứng và sử dụng thông tin một cách khoa học, khách quan. Đây là sự kết hợp giữa bản lĩnh chính trị, tri thức khoa học, năng lực số, tư duy phản biện và trách nhiệm công dân.

Trong cấu trúc của sức đề kháng tư tưởng, bản lĩnh chính trị là yếu tố cốt lõi giúp cá nhân không dao động trước các luận điệu xuyên tạc; tư duy phản biện và năng lực thông tin giúp đánh giá chứng cứ, đối chiếu nhiều nguồn trước khi hình thành nhận định; năng lực số và hiểu biết về AI giúp nhận diện nguy cơ deepfake, giả mạo giọng nói, hình ảnh và các hình thức thao túng bằng thuật toán; còn đạo đức số bảo đảm việc sử dụng công nghệ có trách nhiệm, không chia sẻ thông tin chưa được kiểm chứng.

3. Giải pháp xây dựng sức đề kháng tư tưởng trong kỷ nguyên AI

Thứ nhất, đổi mới giáo dục lý luận chính trị. 

Giáo dục lý luận cần chuyển từ truyền thụ một chiều sang phát triển năng lực tư duy, phản biện và vận dụng lý luận vào giải quyết các vấn đề thực tiễn phát sinh trên không gian mạng. Đối với hệ thống trường chính trị, mỗi bài giảng cần gắn với tình huống thực tế, giúp học viên hiểu vì sao đường lối của Đảng là đúng và có khả năng phản bác các quan điểm sai trái bằng lập luận khoa học.

Thứ hai, phát triển năng lực số và năng lực nhận diện AI. 

Cán bộ, đảng viên cần được trang bị kiến thức cơ bản về nguyên lý hoạt động của AI tạo sinh, nguy cơ deepfake và các hình thức thao túng thông tin. Đồng thời phải hình thành thói quen kiểm chứng thông tin thông qua việc xác định nguồn tin, đối chiếu với cơ quan chính thống và đánh giá dấu hiệu cắt ghép hoặc giả mạo.

Thứ ba, xây dựng văn hóa kiểm chứng thông tin trên mạng xã hội.

Nhiều thông tin sai lệch lan truyền nhanh không chỉ do đối tượng phát tán mà còn do tâm lý chia sẻ theo cảm xúc của người sử dụng. Vì vậy, cần coi việc kiểm chứng trước khi chia sẻ là một chuẩn mực ứng xử trong xã hội số. Mỗi cán bộ, đảng viên phải gương mẫu trong sử dụng mạng xã hội, chủ động lan tỏa thông tin chính thống và kiên quyết không tiếp tay cho các nội dung chưa được xác thực.

Thứ tư, phát huy vai trò của báo chí và đội ngũ giảng viên. 

Báo chí cách mạng cần đổi mới nội dung, hình thức và tốc độ truyền tải để thông tin chính thống hấp dẫn, gần gũi và có sức thuyết phục cao hơn. Đội ngũ giảng viên các trường chính trị không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn phải hướng dẫn học viên phương pháp nhận diện, phân tích và phản bác các quan điểm sai trái trên cơ sở lý luận khoa học và thực tiễn sinh động.

Thứ năm, xây dựng hệ sinh thái bảo vệ nền tảng tư tưởng trên không gian số. 

Công tác này đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa cơ quan quản lý nhà nước, báo chí, cơ sở giáo dục, doanh nghiệp công nghệ, lực lượng chức năng và toàn thể Nhân dân. Khi mỗi cá nhân đều có ý thức kiểm chứng thông tin, sử dụng mạng xã hội có trách nhiệm và chủ động lan tỏa giá trị tích cực, sẽ hình thành “lá chắn xã hội” rộng khắp trước các nguy cơ từ môi trường thông tin số.

Kết luận

Sự phát triển của trí tuệ nhân tạo đang tạo ra cả thời cơ và thách thức đối với công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Trong điều kiện AI có thể tạo lập và lan truyền nội dung với tốc độ rất lớn, cách tiếp cận chỉ dựa vào xử lý thông tin sai lệch sau khi xuất hiện sẽ không còn đủ hiệu quả. Yêu cầu cấp thiết hiện nay là chuyển mạnh sang xây dựng sức đề kháng tư tưởng cho toàn xã hội.

Sức đề kháng tư tưởng không phải là tâm lý khép kín trước thông tin mới mà là năng lực tiếp cận thông tin một cách khoa học, khách quan và có trách nhiệm, đồng thời giữ vững bản lĩnh chính trị và niềm tin vào con đường phát triển mà Đảng, Chủ tịch Hồ Chí Minh và Nhân dân ta đã lựa chọn. Khi mỗi cán bộ, đảng viên và mỗi người dân trở thành một “lá chắn mềm” trên không gian mạng, nền tảng tư tưởng của Đảng sẽ được củng cố vững chắc hơn trong kỷ nguyên AI.

Tài liệu tham khảo

1.  Ban Chấp hành Trung ương Đảng (2018), Nghị quyết số 35-NQ/TW về tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.
2.  Bộ Chính trị (2024), Kết luận số 89-KL/TW về tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 35-NQ/TW.
3.  Ban Chấp hành Trung ương Đảng (2024), Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
4. Đảng Cộng sản Việt Nam (2021), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Tập I, NXB Chính trị quốc gia Sự thật.
5. UNESCO (2023), Guidance for Generative AI in Education and Research.
6. OECD (2024), Artificial Intelligence, Information Integrity and the Future of Democracy.