Có thể nói, trí thức là một tầng lớp cơ bản của xã hội hiện nay, họ là những người không chỉ có trình độ học vấn, chuyên môn cao, mà còn là những người quan tâm và có chính kiến trước những vấn đề chính trị - xã hội của thời cuộc. Đặc điểm cơ bản của trí thức là những người có tư duy độc lập, có tính sáng tạo, lực lượng tiên phong tạo ra sản phẩm có giá trị tinh thần cao cho xã hội. Đó cũng chính là đặc trưng nổi bật nhất của khái niệm trí thức. Kiểu lao động trí óc và sáng tạo ấy đặt ra đòi hỏi cao về tính độc lập của người trí thức trong tư duy, vận dụng kiến thức và kinh nghiệm đã được tích lũy cũng như năng lực chuyên môn nghề nghiệp để tìm ra biện pháp tối ưu giải quyết công việc.
1. Một số quan điểm của Đảng về đội ngũ trí thức
Trên cơ sở tổng kết, đánh giá15 năm thực hiện Nghị quyết số27-NQ/TWcủa Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X về đội ngũ trí thức, Nghị quyết số 45-NQ/TW đã tập trung nêu rõ ba quan điểm của Đảng về trí thức; đặt ra mục tiêu đến năm 2030; tầm nhìn đến năm 2045 đối với đội ngũ trí thức. Đồng thời, để thực hiện được các mục tiêu Nghị quyết đã đề ra 05 nhóm nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu tiếp tục xây dựng và phát huy vai trò của đội ngũ trí thức đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước nhanh và bền vững trong giai đoạn mới. Về quan điểm, Nghị quyết xác định rõ:
Quan điểm thứ nhất, đội ngũ trí thức là lực lượng lao động trí óc, có trình độ học vấn cao, chuyên môn sâu về một lĩnh vực, có năng lực tư duy độc lập, sáng tạo; giàu lòng yêu nước, có đạo đức và lý tưởng cách mạng, gắn bó với Đảng, Nhà nước và dân tộc; là lực lượng có vai trò quan trọng trong liên minh giai cấp công nhân, giai cấp nông dân dưới sự lãnh đạo của Đảng… Đội ngũ trí thức có trách nhiệm tiên phong, tạo ra sản phẩm tinh thần, vật chất chất lượng cao cho xã hội, là nguồn lực đặc biệt trong phát triển kinh tế tri thức, công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hội nhập quốc tế và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; là nhân tố quan trọng trong nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, nâng tầm trí tuệ.
Quan điểm thứ hai, xây dựng đội ngũ trí thức vững mạnh toàn diện là đầu tư cho xây dựng, bồi đắp “nguyên khí quốc gia” và phát triển bền vững; là trách nhiệm của Đảng, Nhà nước, hệ thống chính trị và xã hội,… Có cơ chế, chính sách đột phá thu hút, trọng dụng trí thức, đặc biệt là trí thức tinh hoa, chuyên gia đầu ngành và nhân tài của đất nước; quan tâm đào tạo, bồi dưỡng lớp trí thức trẻ, kế cận,… Tạo môi trường, điều kiện và động lực để phát huy vai trò, sự cống hiến đặc biệt quan trọng của đội ngũ trí thức.
Quan điểm thứ ba, động viên đội ngũ trí thức Việt Nam nêu cao lòng tự hào, vinh dự và trách nhiệm đối với Tổ quốc và dân tộc, không ngừng phấn đấu nâng cao phẩm chất chính trị, đạo đức, năng lực, trình độ đóng góp cho phát triển của đất nước.
Các quan điểm đã tập trung khẳng định đặc điểm, vai trò của đội ngũ trí thức Việt Nam trong tiến trình phát triển đất nước. Khẳng định việc xây dựng, phát triển đội ngũ trí thức là nhiệm vụ của Đảng, Nhà nước, hệ thống chính trị và cả xã hội. Đồng thời, bản thân trí thức Việt Nam cũng cần xác định rõ vai trò, trách nhiệm của mình, phát huy thế mạnh của cá nhân góp phần phát triển đất nước nhanh và bền vững.
2. Thực trạng và một số vấn đề đặt ra
Trường Chính trị tỉnh Phú Thọ có chức năng, nhiệm vụ tổ chức đào tạo, bồi dưỡng cán bộ lãnh đạo, quản lý của hệ thống chính trị cấp cơ sở, cán bộ, công chức, viên chức ở địa phương về lý luận chính trị; chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; kiến thức và chuyên môn, nghiệp vụ về công tác xây dựng Đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội; kiến thức về một số lĩnh vực khác; tham gia tổng kết thực tiễn, nghiên cứu khoa học về xây dựng Đảng, xây dựng hệ thống chính trị ở địa phương.
Trong tiến trình xây dựng và phát triển Trường Chính trị tỉnh Phú Thọ hơn 60 năm qua, không thể không kể đến vai trò của đội ngũ trí thức nhà trường - nhân tố đóng vai trò quyết định đối với hiệu quả công tác đào tạo, bồi dưỡng. Hiện nay, đội ngũ trí thức của nhà trường có 48 người, 100% đều có trình độ đại học trở lên, chiếm 76,2% tổng số cán bộ, viên chức, nhân viên của nhà trường, trong đó, có 42 thạc sĩ, 02 tiến sĩ. Họ đều là những người có lập trường tư tưởng vững vàng, kiên định với chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; hiểu sâu sắc về đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước. So với yêu cầu của tiêu chí đạt chuẩn về đội ngũ mức 1 năm 2025, về cơ bản đội ngũ trí thức nhà trường đã đáp ứng được yêu cầu cả về số lượng và chất lượng. Tuy nhiên, so với lộ trình xây dựng trường chính trị đạt chuẩn mức 2 vào năm 2030, đội ngũ trí thức nhà trường còn có nhiều điểm chưa cập, nhất là về mặt chất lượng: Lực lượng trí thức có trình độ tiến sĩ còn mỏng, chưa có trí thức đạt tiêu chuẩn giảng viên cao cấp; trí thức có năng lực giảng dạy, nghiên cứu khoa học, tổng kết thực tiễn chưa nhiều, một số công trình nghiên cứu khoa học, sáng kiến của trí thức nhà trường tuy đã được nghiệm thu nhưng tính ứng dụng trong thực tiễn chưa cao,... Một bộ phận trí thức còn hạn chế về khả năng tư duy sáng tạo; năng lực tổ chức, điều hành công việc; trình độ ngoại ngữ; kỹ năng mềm chưa thực sự đáp ứng được yêu cầu công việc. Đây chính là những thách thức không nhỏ đối với quá trình xây dựng trường chính trị đạt chuẩn trong thời gian tới và đang đặt ra một số vấn đề cần tiếp tục phải quan tâm đối với sự phát triển đội ngũ trí thức Trường Chính trị tỉnh hiện nay như:
Thứ nhất, mâu thuẫn giữa trình độ, năng lực của trí thức trường chính trị tỉnh còn thấp với yêu cầu ngày càng cao trong công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, lãnh đạo, quản lý của hệ thống chính trị cấp cơ sở.
Trước xu thế toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế và tác động của nền kinh tế thị trường, đòi hỏi đội ngũ cán bộ, lãnh đạo, quản lý của hệ thống chính trị cơ sở phải có bản lĩnh chính trị vững vàng, kiên định với đường lối, cương lĩnh của Đảng, có năng lực chuyên môn tốt. Chất lượng đội ngũ này có đáp ứng được yêu cầu thực tiễn của địa phương, cơ sở hay không, phụ thuộc một phần rất lớn vào chất lượng đào tạo củacác trường chính trịhiện nay, trong đó có sự đóng góp không nhỏ của đội ngũ trí thức - giảng viên nhà trường.
Trong khi đó, trình độ chuyên môn của một bộ phận trí thứctrường chính trị tỉnh hiện naycòn yếu, chất lượng giảng dạy chưa cao, chưa đáp ứng được đòi hỏi đối với công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ của Đảng.Sự thiếu hụt nghiêm trọng đội ngũtrí thứccó trình độ cao (học vị, giảng viên cao cấp) càng làm tăng sự bất cập trong yêu cầu đào tạo, bồi dưỡng cán bộ của các trường chính trị hiện nay.
Thứ hai, chính sách đãi ngộ đối với trí thức có năng lực, có trình độ còn chưa thực sự hiệu quả, đôi khi chưa đủ để tạo động lực làm việc cho đội ngũ trí thức nhà trường.
Thứ ba, thách thức từ chính bản thân một số trí thức Trường Chính trị hiện nay: Do tác động của thực tiễn của cuộc sống, ảnh hưởng từ mặt trái của cơ chế thị trường, một số trí thức nhà trường còn sức ỳ tâm lý, ngại đổi mới, ngại phấn đấu, học tập, chưa thực sự quyết tâm trong việc nâng cao trình độ chuyên môn; thiếu tính chủ động, sáng tạo trong thực hiện nhiệm vụ,… so với yêu cầu của trường chuẩn còn có một khoảng cách khá xa.
3. Một số giải pháp cơ bản
Xuất phát từ thực tiễn đất nước, trên cơ sở quán triệt sâu sắc các nghị quyết của Đảng về trí thức Việt Nam, đặc biệt là Nghị quyết số 45-NQ/TWHội nghị lần thứ tám Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII, thực tiễn xây dựng phát triển đội ngũ trí thức Trường Chính trị tỉnh hiện nay, trong thời gian tới cần tập trung thực hiện một số giải pháp cơ bản sau:
Một là, tiếp tục tạo môi trường, điều kiện thuận lợi để tạo động lực cho trí thức Trường Chính trị phát triển. Trong đó, các cấp ủy đảng, chính quyền tiếp tục chú trọng việc thể chế hóa các chủ trương, chính sách xã hội nhằm xây dựng một môi trường thực sự dân chủ, tôn trọng và bảo vệ các điều kiện lao động sáng tạo, các chế độ đãi ngộ thích đáng đối với trí thức. Có chính sách và cơ chế để tạo điều kiện phát huy năng lực chuyên môn, khoa học của trí thức Trường Chính trị.
Hai là, tỉnh cần xây dựng chính sách đặc thù dành cho trí thức trường Đảng trong việc trọng dụng, đãi ngộ và tôn vinh trí thức, trong đó quy định rõ trách nhiệm và quyền lợi của trí thức Trường Chính trị đối với sự phát triển của tỉnh nhà. Có cơ chế, chính sách điều động, luân chuyển, đề bạt, đãi ngộ để động viên và sử dụng có hiệu quả những trí thức có sức khỏe, có trình độ, năng lực chuyên môn tốt. Cùng với chế độ ưu đãi về lương, điều kiện làm việc cho trí thức.
Ba là, nâng cao chất lượng công tác lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện phát triển đội ngũ trí thức Trường Chính trị theo tinh thần Nghị quyết số 45/NQ-TW của Đảng, Đảng ủy, Ban Giám hiệu. Một mặt, tiếp tục nâng cao nhận thức về vai trò, vị trí của trí thức cũng như công tác phát triển đội ngũ trí thức trong quá trình xây dựng Trường Chính trị đạt chuẩn. Mặt khác, làm tốt công tác tư tưởng để đội ngũ trí thức nhà trường hiểu đúng về vai trò, trách nhiệm của bản thân đối với việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ của trường.
Có thể nói, để Trường Chính trị tỉnh Phú Thọ thực sự là cái nôi đào tạo, bồi dưỡng cán bộ của tỉnh, góp phần tạo ra những người cán bộ “vừa hồng, vừa chuyên” thì đội ngũ đội ngũ trí thức phải luôn là lực lượng tiên phong trong truyền bá tri thức của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước; mẫu mực trong lối sống, phẩm chất đạo đức, thấm nhuần và vận dụng hiệu quả Nghị quyết số 45/NQ-TW "về tiếp tục xây dựng và phát huy vai trò của đội ngũ trí thức đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước nhanh và bền vững trong giai đoạn mới” vào trong thực hiện nhiệm vụ chính trị, góp phần đưa nghị quyết vào cuộc sống. Đó cũng là một trong những điều kiện bảo đảm cho sự thành công của quá trình xây dựng Trường Chính trị tỉnh Phú Thọ đạt chuẩn theo Quy định số 11-QĐ/TW của Ban Bí thư.
TS. Nguyễn Thị Lan
Phó Trưởng khoa Lý luận cơ sở