1. Đặt vấn đề
Đào tạo trung cấp lý luận chính trị không chỉ là trang bị kiến thức về chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước, mà còn góp phần hình thành phương pháp tư duy, bản lĩnh, ý thức tổ chức kỷ luật và trách nhiệm thực thi công vụ của người học. Đối tượng học viên chủ yếu là cán bộ, công chức, viên chức đang công tác tại địa phương, cơ quan, đơn vị; do đó, một bài học thực sự có chất lượng phải tạo điều kiện để học viên hiểu lý luận, biết trao đổi, phản biện và liên hệ với những vấn đề cụ thể từ thực tiễn.
Từ yêu cầu đó, năm 2025 Trường Chính trị tỉnh Phú Thọ xây dựng mô hình “Học tập tốt - Rèn luyện tốt”, xác định tiêu chí, thang điểm, quy trình tổ chức, công cụ theo dõi và sổ tay hướng dẫn. Năm 2026, mô hình được áp dụng thử nghiệm tại 05 lớp theo nhiệm vụ nghiên cứu khoa học của Nhà trường. Đây là cơ sở để xem xét không chỉ mô hình được thiết kế như thế nào, mà quan trọng hơn, nó đã tác động bước đầu ra sao đến thái độ học tập, sinh hoạt lớp và cách phối hợp giữa những người tham gia hoạt động đào tạo.

Bài viết tập trung phân tích cơ sở và đặc trưng của mô hình, kết quả bước đầu qua 06 lớp áp dụng thử nghiệm, những vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện và khả năng phát triển “2 tốt” gắn với đặc điểm tổ chức đào tạo của Nhà trường. Đặc điểm ở đây được hiểu là cách làm có tính ổn định, có chất lượng và có thể nhận diện qua hoạt động dạy, học, rèn luyện; không đồng nhất với việc đặt tên cho một phong trào thi đua.

2. Cơ sở hình thành và những nội dung cốt lõi của mô hình “2 tốt”

Theo mục tiêu của đào tạo lý luận chính trị, kết quả học tập và rèn luyện có mối liên hệ chặt chẽ nhưng không trùng nhau. Học tập giúp hình thành tri thức, khả năng phân tích và vận dụng; rèn luyện tạo nên thái độ, kỷ luật, trách nhiệm, văn hóa ứng xử và thói quen tự điều chỉnh hành vi. Có kiến thức mà thiếu ý thức kỷ luật, trách nhiệm thì khó chuyển hóa nhận thức thành hành động; ngược lại, chấp hành tốt nội quy nhưng thiếu tinh thần tự học, khả năng lý giải và vận dụng lý luận cũng chưa đáp ứng đầy đủ mục tiêu đào tạo cán bộ. Vì vậy, “2 tốt” được thiết kế như một quá trình hỗ trợ đồng thời hai mặt đó, chứ không đơn thuần ghép hai chỉ tiêu cuối khóa.

Về “Học tập tốt”, mô hình đặt trọng tâm vào sự chủ động của học viên trước, trong và sau giờ học. Trước giờ học, học viên nghiên cứu nội dung, xác định vấn đề trọng tâm, chuẩn bị câu hỏi và lựa chọn tình huống gắn với cơ quan, địa phương mình. Trong giờ học, học viên chủ động phát biểu, trao đổi, tranh luận có căn cứ; giảng viên tổ chức thảo luận, giải thích và định hướng nhận thức. Sau giờ học, học viên tiếp tục hệ thống hóa kiến thức, đánh giá cách vận dụng vào công việc. Cách tiếp cận này phù hợp với yêu cầu tăng cường tự học và hoạt động tương tác trong chương trình trung cấp lý luận chính trị.

Về “Rèn luyện tốt”, mô hình chú trọng ý thức chấp hành thời gian, nội quy, quy chế; thái độ học tập nghiêm túc; tinh thần trách nhiệm với tập thể và văn hóa ứng xử trong lớp. Theo dõi kỷ luật không nhằm tăng thêm việc kiểm soát, mà để mỗi học viên biết tự điều chỉnh. Việc nhắc nhở kịp thời, nhận xét đúng việc và ghi nhận tiến bộ giúp hình thành môi trường học tập có nền nếp; trong đó ban cán sự lớp, giáo viên chủ nhiệm và giảng viên cùng tham gia hỗ trợ, không đẩy trách nhiệm chỉ cho một chủ thể.

Điểm mới đáng chú ý của mô hình là kết hợp tiêu chí học tập và rèn luyện với công cụ theo dõi liên tục, sự phối hợp giữa nhiều chủ thể và cơ chế phản hồi để điều chỉnh hoạt động dạy - học. Mô hình được triển khai trong khuôn khổ Quy chế đào tạo trung cấp lý luận chính trị ban hành kèm Quyết định số 988-QĐ/HVCTQG ngày 20/3/2026 và chương trình đào tạo ban hành kèm Quyết định số 3305-QĐ/HVCTQG ngày 17/6/2026 [1], [2]. Những biểu mẫu của mô hình có chức năng hỗ trợ theo dõi, không thay thế hoặc tạo ra hệ thống đánh giá chính thức khác với quy định hiện hành.

3. Kết quả bước đầu qua áp dụng thử nghiệm tại 06 lớp

Việc áp dụng thử nghiệm được tiến hành theo hướng dẫn của Ban Chủ nhiệm đề tài, với sự tham gia của học viên, ban cán sự lớp, giảng viên và giáo viên chủ nhiệm tại 05 lớp. Quá trình thực hiện được theo dõi bằng nhiều kênh: phiếu được thiết kế riêng cho các nhóm đối tượng; ghi nhận của ban cán sự và giáo viên chủ nhiệm; quan sát trực tiếp tại lớp, có hình ảnh, video minh chứng; nhận xét của học viên và giảng viên lên lớp. Cách tiếp cận này cho phép đối chiếu giữa tự nhận xét của học viên, đánh giá của người quản lý lớp và quan sát trong giờ học, góp phần hạn chế việc đánh giá chỉ dựa vào điểm thi hoặc việc chấp hành nội quy.

Trước hết, tinh thần chuẩn bị bài của học viên có chuyển biến. Nhiều học viên không chờ đến khi giảng viên giới thiệu nội dung mới bắt đầu tiếp cận bài học, mà chủ động đọc tài liệu, nhận diện những luận điểm trọng tâm, xác định nội dung cần trao đổi. Đáng chú ý, các câu hỏi được chuẩn bị không chỉ nhằm làm rõ khái niệm mà còn gắn với những vướng mắc đang đặt ra trong quản lý, điều hành và thực hiện nhiệm vụ tại địa phương, đơn vị. Nhờ vậy, giờ học có thêm nguồn tình huống thực tế, giúp việc giải thích lý luận bớt một chiều và gần hơn với nhu cầu của người học.

Trong quá trình lên lớp, học viên tích cực phát biểu, trao đổi và tham gia tranh luận hơn. Những nội dung chuẩn bị trước trở thành điểm khởi đầu cho thảo luận giữa các học viên và giữa học viên với giảng viên. Qua nhận xét của giảng viên, chất lượng ý kiến có sự cải thiện: học viên nêu vấn đề rõ hơn, thể hiện sự nắm bắt nội dung bài và biết chỉ ra khó khăn, bất cập khi đối chiếu lý luận với thực tiễn. Đây là chuyển biến có ý nghĩa bởi chất lượng đào tạo lý luận chính trị không chỉ biểu hiện ở khả năng ghi nhớ kiến thức, mà còn ở năng lực đặt vấn đề, lập luận và vận dụng tri thức để giải thích những tình huống công tác.

Ở nội dung rèn luyện, việc theo dõi thường xuyên của ban cán sự lớp, giáo viên chủ nhiệm và giảng viên giúp phát hiện, nhắc nhở kịp thời tình trạng đến lớp muộn đầu giờ hoặc ra ngoài giải quyết việc riêng trong thời gian học. Theo ghi nhận bước đầu từ các lớp thử nghiệm, các biểu hiện này giảm, nền nếp lớp học được cải thiện. Hiệu quả đó gắn với sự phối hợp giữa các lực lượng theo dõi và cách phản hồi trực tiếp, thay vì chỉ tổng hợp vi phạm để xử lý vào cuối kỳ. Khi được nhắc nhở và thấy trách nhiệm của mình đối với tập thể, học viên có điều kiện chủ động điều chỉnh hành vi.

Về kết quả học tập, thông tin tổng hợp bước đầu từ bảng điểm các môn học của 05 lớp cho thấy tỷ lệ học viên đạt loại khá, giỏi tăng khoảng 20% so với trước khi áp dụng mô hình, Chỉ báo này là tín hiệu tích cực, phù hợp với những chuyển biến ghi nhận về chuẩn bị bài và mức độ tham gia học tập.

Nhìn chung, kết quả thử nghiệm cho thấy sự tham gia chủ động của các nhóm đối tượng là điều kiện quyết định để mô hình “2 tốt” đi vào lớp học. Học viên chuẩn bị bài và tự điều chỉnh; giảng viên thay đổi cách khơi gợi vấn đề, theo dõi chất lượng trao đổi; giáo viên chủ nhiệm và ban cán sự duy trì nền nếp, ghi nhận phản hồi. Những yếu tố này tác động qua lại: chuẩn bị bài tốt tạo điều kiện thảo luận tốt; thảo luận tích cực giúp học viên nhận ra nhu cầu tự học; lớp học có kỷ luật tạo thêm thời gian, không gian cho việc dạy và học có chất lượng.

4. Những vấn đề đặt ra và hướng hoàn thiện mô hình

Qua kết quả bước đầu, vấn đề cần quan tâm trước tiên là bảo đảm các tiêu chí được hiểu và vận dụng thống nhất giữa 06 lớp. Những biểu hiện như “chủ động”, “tham gia tích cực”, “ý kiến có chất lượng” hay “ý thức trách nhiệm” đều cần hướng dẫn nhận diện cụ thể; nếu thiếu tiêu chuẩn và ví dụ minh họa, kết quả đánh giá có thể khác nhau giữa người theo dõi. Cần tiếp tục tinh gọn biểu mẫu, tránh ghi chép trùng lặp và lựa chọn những thông tin thực sự có tác dụng giúp học viên tiến bộ, giảng viên điều chỉnh phương pháp và giáo viên chủ nhiệm quản lý lớp hiệu quả.

Thứ hai, cần duy trì việc tổ chức dạy học từ những vấn đề học viên đã chuẩn bị. Giảng viên có thể thông tin trước yêu cầu tự học, gợi ý câu hỏi định hướng và dành thời lượng hợp lý cho các tình huống thực tiễn của học viên. Phòng Quản lý đào tạo, bồi dưỡng và nghiên cứu khoa học phối hợp với giáo viên chủ nhiệm và các khoa chuyên môn thống nhất cách triển khai, tổng hợp phản hồi định kỳ; ban cán sự lớp hỗ trợ nhắc việc nhưng không thay thế trách nhiệm tự giác của từng học viên. Cần đặc biệt chú ý phản hồi mang tính hướng dẫn, động viên, không làm cho mô hình trở thành một tầng thủ tục mới.

Thứ ba, việc đánh giá hiệu quả nên thực hiện theo cùng một hệ thống chỉ báo trước và trong quá trình áp dụng, kết hợp số liệu bảng điểm, chuyên cần, kết quả rèn luyện với quan sát giờ học và ý kiến từ các bên. Trong báo cáo tiếp theo, cần trình bày rõ số lớp, số học viên, thời gian theo dõi, số lượt quan sát, cách tổng hợp ý kiến và phương pháp tính tỷ lệ khá, giỏi để việc đối chiếu có sức thuyết phục. Bên cạnh kết quả tại lớp, có thể từng bước thu thập phản hồi từ cơ quan cử học viên đi học về khả năng vận dụng kiến thức vào công tác. Đây là điều kiện quan trọng để xem xét hiệu quả bền vững của mô hình.

Cuối cùng, phát triển “2 tốt” gắn với đặc điểm đào tạo của Trường Chính trị tỉnh Phú Thọ cần bắt đầu từ những cách làm đã phát huy tác dụng: chuẩn bị bài gắn thực tiễn, tổ chức đối thoại, rèn luyện bằng tự giác và sử dụng thông tin theo dõi để cải tiến chất lượng. Bản sắc không phải là một danh hiệu được khẳng định sớm, mà là kết quả của việc duy trì ổn định một phương thức đào tạo có chất lượng, được học viên, giảng viên và các đơn vị sử dụng nhận diện qua thực tiễn. Sau khi tổng kết đầy đủ việc áp dụng thử nghiệm và hoàn thiện bộ công cụ, Nhà trường mới có cơ sở cân nhắc mở rộng phạm vi triển khai theo đúng thẩm quyền.

5. Kết luận

Việc áp dụng mô hình “Học tập tốt - Rèn luyện tốt” tại 05 lớp đã bước đầu tạo chuyển biến đáng ghi nhận trong ý thức chuẩn bị bài, mức độ tham gia trao đổi, nền nếp học tập và kết quả học tập của học viên. Ý nghĩa của những chuyển biến này không chỉ nằm ở các chỉ tiêu theo dõi mà còn ở sự phối hợp rõ hơn giữa học viên, giảng viên, giáo viên chủ nhiệm và ban cán sự lớp trong cùng một quá trình giáo dục. Kết quả thử nghiệm cho thấy hướng kết hợp học tập với rèn luyện là phù hợp; đồng thời đặt ra yêu cầu tiếp tục chuẩn hóa tiêu chí, củng cố minh chứng, đánh giá nhất quán và hoàn thiện cách tổ chức. Khi được triển khai thường xuyên, có kiểm chứng và cải tiến, mô hình “2 tốt” có thể trở thành một nét riêng trong phương thức tổ chức đào tạo trung cấp lý luận chính trị của Trường Chính trị tỉnh Phú Thọ, góp phần đào tạo đội ngũ cán bộ không chỉ nắm vững kiến thức mà còn có ý thức kỷ luật, tinh thần trách nhiệm và năng lực vận dụng vào thực tiễn.

Tài liệu tham khảo
1. Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh (2026), Quyết định số 988-QĐ/HVCTQG ngày 20/3/2026, ban hành bộ quy chế về công tác trường chính trị.
2. Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh (2026), Quyết định số 3305-QĐ/HVCTQG ngày 17/6/2026, ban hành chương trình đào tạo trung cấp lý luận chính trị.
3. Nguyễn Thị Thu Huyền (2025), Xây dựng mô hình “2 tốt” trong chương trình đào tạo trung cấp lý luận chính trị ở Trường Chính trị tỉnh Phú Thọ, đề tài ng