Đất nước ta đang bước vào kỷ nguyên phát triển mới – “kỷ nguyên vươn mình của dân tộc” – với những yêu cầu ngày càng cao đối với đội ngũ cán bộ. Trong bối cảnh đó đội ngũ cán bộ không chỉ cần nâng cao trình độ chuyên môn mà còn phải chú trọng rèn luyện phẩm chất chính trị, đạo đức công vụ và bản lĩnh nghề nghiệp, khả năng thích ứng trong bối cảnh nhiều biến động. Để đáp ứng yêu cầu này, việc phát triển văn hóa đọc cần được xác định là một động lực góp phần xây dựng đội ngũ cán bộ có đủ “tài” và “đức”, đáp ứng yêu cầu của quá trình phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

1. Những định hướng phát triển văn hóa đọc của nước ta hiện nay.

Sinh thời, Hồ Chí Minh đặc biệt coi trọng việc học tập, đọc sách và tự học, coi đó là con đường quan trọng để nâng cao trình độ và hoàn thiện bản thân. Quan điểm này tiếp tục khẳng định giá trị trong bối cảnh hiện nay khi tri thức trở thành nguồn lực quyết định sự phát triển.

Văn hóa đọc được hiểu theo cả nghĩa rộng và nghĩa hẹp. Ở nghĩa rộng, đó là hệ thống các giá trị, chuẩn mực và hành vi đọc của cá nhân và cộng đồng xã hội. Ở nghĩa hẹp, văn hóa đọc thể hiện qua thói quen đọc, sở thích đọc và kỹ năng đọc của mỗi cá nhân. Đây không chỉ là hoạt động tiếp nhận tri thức mà còn là quá trình sáng tạo và tái tạo các giá trị văn hóa.

Nhằm thúc đẩy văn hóa đọc trong xã hội, Chính phủ đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách quan trọng. Ngày 24/2/2014, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 284/QĐ-TTg lấy ngày 21/4 hằng năm là Ngày Sách Việt Nam, gắn với sự kiện xuất bản tác phẩm “Đường Kách mệnh” của Hồ Chí Minh. Đến năm 2021, ngày này được đổi tên thành Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam theo Quyết định số 1862/QĐ-TTg, thể hiện sự chuyển biến từ tôn vinh sách sang phát triển văn hóa đọc trong toàn xã hội.

Bên cạnh đó, Quyết định số 329/QĐ-TTg năm 2017 phê duyệt Đề án phát triển văn hóa đọc trong cộng đồng đã xác định rõ quan điểm: phát triển văn hóa đọc là một nội dung quan trọng của sự nghiệp phát triển văn hóa, giáo dục; cần huy động sự tham gia của toàn xã hội nhằm xây dựng xã hội học tập.

Đối với đội ngũ cán bộ, văn hóa đọc không chỉ dừng lại ở việc đọc sách mà còn bao hàm năng lực lựa chọn, phân tích, đánh giá và vận dụng tri thức vào thực tiễn công tác, trở thành thước đo năng lực trí tuệ và phẩm chất nghề nghiệp.

2. Vai trò của văn hóa đọc đối với đội ngũ cán bộ

Văn hóa đọc giữ vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ hiện nay.

Thứ nhất, văn hóa đọc góp phần nâng cao tri thức và năng lực chuyên môn. Thông qua việc đọc sách, tài liệu, cán bộ có thể cập nhật kiến thức mới, mở rộng hiểu biết trên nhiều lĩnh vực. Trong bối cảnh tri thức biến đổi nhanh chóng, đọc trở thành con đường hiệu quả và bền vững để nâng cao trình độ và phục vụ công tác lãnh đạo, quản lý.

Thứ hai, văn hóa đọc giúp phát triển tư duy phản biện và tư duy chiến lược. Việc tiếp cận các công trình nghiên cứu, lý luận chuyên sâu giúp cán bộ hình thành khả năng phân tích, đánh giá thông tin một cách khách quan, từ đó nâng cao chất lượng ra quyết định. Điều này càng trở nên quan trọng trong bối cảnh bùng nổ thông tin trên các nền tảng xã hội.

Thứ ba, văn hóa đọc góp phần bồi dưỡng phẩm chất đạo đức và bản lĩnh chính trị. Thông qua việc đọc các tác phẩm lý luận, lịch sử, văn hóa, cán bộ được củng cố lập trường tư tưởng, rèn luyện đạo đức công vụ và nâng cao ý thức trách nhiệm đối với xã hội.

Thứ tư, văn hóa đọc thúc đẩy năng lực tự học và khả năng thích ứng với chuyển đổi số. Trong môi trường số, tri thức được mở rộng qua nhiều hình thức khác nhau như thư viện điện tử, cơ sở dữ liệu trực tuyến. Văn hóa đọc giúp cán bộ chủ động tiếp cận tri thức, hình thành năng lực học tập suốt đời và nâng cao hiệu quả thực thi công vụ.

3. Giải pháp phát triển văn hóa đọc trong đội ngũ cán bộ hiện nay

Mặc dù đã có những chuyển biến tích cực, văn hóa đọc trong đội ngũ cán bộ vẫn còn bộc lộ một số hạn chế như: thói quen đọc chưa được duy trì thường xuyên và bền vững; kỹ năng đọc sâu, đọc có hệ thống còn hạn chế; xu hướng lệ thuộc vào các nguồn thông tin ngắn, thiếu kiểm chứng ngày càng gia tăng; môi trường đọc trong cơ quan, đơn vị chưa thực sự được quan tâm đúng mức. Những hạn chế này chủ yếu xuất phát từ áp lực công việc, tác động mạnh mẽ của truyền thông số, cũng như việc chưa coi đọc sách là một tiêu chí quan trọng trong phát triển năng lực cán bộ.

Để khắc phục tình trạng trên, cần có các giải pháp cơ bản sau. 

Một là, cần xây dựng môi trường văn hoá đọc trong mỗi cơ quan, đơn vị nhằm hình thành và duy trì thói quen đọc cho cán bộ. Các cơ quan cần chú trọng phát triển tủ sách công vụ, đồng thời tổ chức các hoạt động như sinh hoạt chuyên đề, giới thiệu sách, tọa đàm trao đổi tri thức… qua đó lan tỏa tinh thần đọc sách trong tập thể. Một môi trường đọc tích cực sẽ tạo động lực và góp phần hình thành văn hóa đọc một cách bền vững.

Hai là, cần gắn văn hóa đọc với công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ. Việc đưa nội dung đọc tài liệu vào chương trình đào tạo không chỉ nâng cao chất lượng học tập mà còn khuyến khích cán bộ chủ động nghiên cứu, tích lũy tri thức. Đồng thời, cần phát huy các hình thức như viết thu hoạch, chia sẻ kiến thức sau khi đọc nhằm củng cố hiểu biết và phát triển tư duy.

Ba là, việc ứng dụng công nghệ thông tin trong phát triển văn hóa đọc, đây được coi là xu hướng tất yếu trong bối cảnh chuyển đổi số. Các cơ quan, đơn vị cần khai thác hiệu quả thư viện số, cơ sở dữ liệu điện tử và các nền tảng học tập trực tuyến để mở rộng khả năng tiếp cận tri thức cho cán bộ. Đây không chỉ là giải pháp phù hợp với điều kiện hiện nay mà còn góp phần hình thành năng lực tự học suốt đời.

Văn hóa đọc giữ vai trò nền tảng trong việc nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, không chỉ về tri thức mà còn về tư duy, đạo đức và năng lực thực thi công vụ. Trong bối cảnh chuyển đổi số, văn hóa đọc đang có những biến đổi mạnh mẽ, mở rộng cả về nội dung và hình thức tiếp cận tri thức. Do đó, việc phát triển văn hóa đọc cần được coi là một nhiệm vụ thường xuyên và lâu dài. Xây dựng văn hóa đọc chính là xây dựng nền tảng tri thức cho đội ngũ cán bộ, qua đó góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả trong quá trình thực thi công vụ, đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước trong kỷ nguyên mới.