Chuyển đổi số được Đảng và Nhà nước ta xác định là một trong ba đột phá chiến lược trong kỷ nguyên mới- kỷ nguyên vươn mình của dân tộc. Ngày 22-12-2024, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 57-NQ/TW “Về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia”, trong đó đã khẳng định: Phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là đột phá quan trọng hàng đầu, là động lực chính để phát triển nhanh lực lượng sản xuất hiện đại, hoàn thiện quan hệ sản xuất, đổi mới phương thức quản trị quốc gia, phát triển kinh tế - xã hội, ngăn chặn nguy cơ tụt hậu, đưa đất nước phát triển bứt phá, giàu mạnh trong kỷ nguyên mới; là yếu tố quyết định sự phát triển của các quốc gia; là điều kiện tiên quyết, thời cơ tốt nhất để nước ta phát triển giàu mạnh trong kỷ nguyên mới.

Chủ trương này đang tác động mạnh mẽ đến hoạt động giáo dục, đào tạo nói chung và giảng dạy lý luận chính trị nói riêng. AI ngày càng được sử dụng rộng rãi trong xây dựng bài giảng, biên soạn tài liệu, thiết kế câu hỏi thảo luận, tổng hợp tài liệu nghiên cứu và hỗ trợ học tập.

Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy cùng một công cụ AI nhưng hiệu quả sử dụng giữa các giảng viên có sự khác biệt đáng kể. Sự khác biệt đó phần lớn xuất phát từ trình độ chuyên môn, vốn tri thức, kinh nghiệm giảng dạy và khả năng tư duy của người sử dụng. Đây chính là cơ sở hình thành những lợi thế đặc thù của giảng viên lý luận chính trị có kinh nghiệm trong khai thác và sử dụng AI.

1. Những lợi thế của giảng viên có kinh nghiệm trong khai thác, sử dụng công nghệ

 Một là, kinh nghiệm chuyên môn giúp đặt câu lệnh chính xác và chuyên sâu hơn

AI hoạt động dựa trên nguyên tắc tiếp nhận yêu cầu và tạo ra phản hồi tương ứng. Vì vậy, chất lượng đầu ra phụ thuộc đáng kể vào chất lượng câu lệnh đầu vào. Đối với giảng viên lý luận chính trị, kinh nghiệm giảng dạy giúp xác định rõ mục tiêu khai thác thông tin, nội dung cần làm rõ và đối tượng người học hướng tới. Điều này cho phép xây dựng những câu lệnh có độ chính xác và chiều sâu cao hơn.

Ví dụ: Tìm hiểu về chuyển đổi số trong hoạt động của chính quyền địa phương.

Giảng viên ít kinh nghiệm thường hỏi: "Hãy trình bày nội dung chuyển đổi số trong hoạt động của chính quyền địa phương." Hoặc:"Chuyển đổi số trong chính quyền địa phương là gì?" Với cách hỏi này, AI chủ yếu cung cấp các khái niệm, đặc điểm, mục tiêu và nội dung cơ bản mang tính mô tả. Người hỏi nhận được thông tin nhưng chưa khai thác được những vấn đề chuyên sâu phục vụ giảng dạy hoặc nghiên cứu.

Giảng viên có kinh nghiệm thường hỏi: "Phân tích những khó khăn trong thực hiện chuyển đổi số ở cấp xã sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp; liên hệ với yêu cầu nâng cao năng lực số của đội ngũ cán bộ, công chức cơ sở hiện nay." Hoặc: "Từ các quan điểm của Đảng về chuyển đổi số quốc gia, hãy xây dựng một tình huống thảo luận dành cho lớp bồi dưỡng lãnh đạo, quản lý cấp xã về những thách thức trong cung cấp dịch vụ công trực tuyến." 

Ở đây, người hỏi không dừng lại ở việc tìm hiểu khái niệm mà hướng AI vào: Phân tích vấn đề; liên hệ thực tiễn; xây dựng tình huống giảng dạy; phục vụ mục tiêu đào tạo cụ thể. Điều đó cho thấy sự khác biệt không nằm ở công cụ AI mà nằm ở năng lực chuyên môn của người đặt câu hỏi. Nói cách khác, kinh nghiệm chuyên môn giúp giảng viên khai thác được những tầng thông tin sâu hơn, có giá trị hơn và phù hợp hơn với mục tiêu giảng dạy.

Hai là, kinh nghiệm giúp phát hiện vấn đề và đặt câu hỏi có giá trị

Trong nghiên cứu và giảng dạy lý luận chính trị, việc phát hiện vấn đề thường quan trọng hơn việc tìm kiếm câu trả lời. AI có thể cung cấp một lượng thông tin rất lớn nhưng không tự xác định được đâu là vấn đề cốt lõi cần nghiên cứu hoặc thảo luận. Với kinh nghiệm nhiều năm giảng dạy giúp giảng viên nhận diện được những nội dung học viên thường gặp khó khăn, những vấn đề mới phát sinh từ thực tiễn và những khoảng trống trong nhận thức cần tiếp tục làm rõ.

Nhờ đó, giảng viên có khả năng sử dụng AI theo hướng khai phá tri thức thay vì chỉ tìm kiếm thông tin. Đây là lợi thế đặc biệt quan trọng bởi chất lượng của AI phụ thuộc rất lớn vào chất lượng câu hỏi được đặt ra. Có thể nói: Người ít kinh nghiệm thường sử dụng AI để tìm câu trả lời. Người có kinh nghiệm sử dụng AI để khám phá vấn đề.

Ba là, kinh nghiệm giúp kiểm chứng và sàng lọc thông tin

Một trong những hạn chế được nhiều nghiên cứu chỉ ra là AI có thể tạo ra thông tin chưa chính xác, thiếu căn cứ hoặc không phù hợp với bối cảnh cụ thể. Đối với giảng dạy lý luận chính trị, tính chính xác về khoa học và chính trị có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Giảng viên có kinh nghiệm thường sở hữu hệ thống tri thức chuyên ngành tương đối vững chắc, hiểu rõ quan điểm, đường lối của Đảng và các quy định của Nhà nước. Nhờ đó, họ có khả năng phát hiện nhanh những nội dung chưa chính xác hoặc chưa phù hợp trong các phản hồi của AI.

Trong bối cảnh thông tin số ngày càng đa dạng, năng lực thẩm định và kiểm chứng thông tin trở thành một lợi thế quan trọng của giảng viên giàu kinh nghiệm. Đây cũng là năng lực góp phần bảo đảm chất lượng và tính định hướng của giáo dục lý luận chính trị.

 Bốn là, kinh nghiệm giúp kết nối lý luận với thực tiễn

AI có thể cung cấp kiến thức, dữ liệu và ví dụ từ nhiều nguồn khác nhau, nhưng không thể thay thế hoàn toàn những trải nghiệm thực tiễn được tích lũy trong quá trình công tác của người giảng viên. Giảng viên có kinh nghiệm thường sở hữu nhiều tình huống thực tiễn, nhiều câu chuyện nghề nghiệp và nhiều bài học được đúc kết từ thực tế địa phương, cơ sở. Nhờ đó, họ có khả năng bổ sung, điều chỉnh và làm giàu các nội dung do AI cung cấp, giúp bài giảng gần gũi, sinh động và có tính thuyết phục hơn. Đây là lợi thế mà công nghệ hiện nay khó có thể thay thế.

Năm là, kinh nghiệm giúp sử dụng AI một cách có trách nhiệm và đúng định hướng

Một yêu cầu ngày càng quan trọng hiện nay là sử dụng AI một cách có trách nhiệm, có đạo đức. Đối với giảng viên lý luận chính trị, điều này không chỉ liên quan đến tính chính xác của thông tin mà còn liên quan đến định hướng tư tưởng, đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội. Giảng viên có kinh nghiệm thường ý thức rõ giới hạn của AI, biết khi nào nên sử dụng AI và khi nào cần dựa vào các nguồn tài liệu chính thống, các văn kiện của Đảng, pháp luật của Nhà nước hoặc kết quả nghiên cứu khoa học đã được kiểm chứng. Do đó, họ có khả năng khai thác AI một cách hiệu quả mà không lệ thuộc vào AI.

2. Một số yêu cầu đặt ra đối với đội ngũ giảng viên lý luận chính trị hiện nay khi sử dụng trí tuệ nhân tạo

Thứ nhất, cần nâng cao năng lực số và kỹ năng khai thác AI phục vụ giảng dạy, nghiên cứu khoa học. Việc sử dụng hiệu quả AI không chỉ giúp nâng cao năng suất lao động mà còn góp phần đổi mới phương pháp giảng dạy và phát triển học liệu số.

Thứ hai, giảng viên cần thường xuyên cập nhật tri thức mới về khoa học, công nghệ, chuyển đổi số và những vấn đề thực tiễn đang đặt ra trong quá trình phát triển đất nước. Đây là cơ sở để bổ sung tính thời sự và thực tiễn cho nội dung giáo dục lý luận chính trị.

Thứ ba, đẩy mạnh nghiên cứu thực tiễn, tổng kết thực tiễn nhằm làm giàu nguồn tư liệu giảng dạy và nâng cao khả năng kiểm chứng thông tin do AI cung cấp. Thực tiễn luôn là cơ sở quan trọng để bổ sung, phát triển và vận dụng lý luận.

Thứ tư, trong bối cảnh AI có khả năng cung cấp thông tin nhanh chóng, giảng viên cần tiếp tục đổi mới phương pháp giảng dạy theo hướng phát triển tư duy phản biện, năng lực phân tích và giải quyết vấn đề của người học, thay vì chỉ truyền đạt kiến thức một chiều.

Thứ năm, cần nâng cao năng lực thẩm định, sàng lọc và đánh giá thông tin trong môi trường số, bảo đảm tính chính xác, khoa học và định hướng chính trị của nội dung giảng dạy.

Thứ sáu, đội ngũ giảng viên cần biết kết hợp hài hòa giữa kinh nghiệm nghề nghiệp với công nghệ AI. Kinh nghiệm giúp định hướng quá trình khai thác AI, trong khi AI hỗ trợ nâng cao hiệu quả giảng dạy và nghiên cứu. Đây chính là điều kiện để phát huy lợi thế của giảng viên lý luận chính trị trong thời đại số, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục lý luận chính trị hiện nay.

Có thể thấy, sự phát triển của AI đang tạo ra những cơ hội lớn trong giảng dạy lý luận chính trị. Tuy nhiên, AI không làm giảm vai trò của giảng viên mà đặt ra những yêu cầu mới đối với đội ngũ này. Thực tiễn cho thấy, giảng viên lý luận chính trị có kinh nghiệm sở hữu nhiều lợi thế nổi bật trong khai thác và sử dụng AI, từ khả năng đặt câu lệnh chuyên sâu, phát hiện vấn đề, kiểm chứng thông tin, kết nối lý luận với thực tiễn đến chuyển hóa thông tin thành tri thức và năng lực của người học.

Trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia, AI càng phát triển thì kinh nghiệm nghề nghiệp, năng lực tư duy lý luận và bản lĩnh chính trị của người giảng viên càng trở thành những yếu tố quyết định chất lượng giáo dục lý luận chính trị. Đây chính là giá trị cốt lõi làm nên vai trò không thể thay thế của đội ngũ giảng viên lý luận chính trị trong giai đoạn hiện nay.